NNV-leerstoelen

In het kader van het 100-jarig bestaan van de NNV in 2021 zijn twee bijzondere leerstoelen Wetenschapscommunicatie ingesteld. Het gaat om posities van 0,2 fte bij zowel de UL als bij de TU/e. 

Wetenschapsjournalist en natuurkundige Margriet van der Heijden is bijzonder hoogleraar wetenschapscommunicatie bij de faculteit Applied Physics van de TU/e. Ze hoopt bij te dragen aan effectieve communicatie en aan een goedlopend ‘gesprek’ tussen natuurkunde en samenleving. “Vooral sinds de 17e eeuw hebben de natuurwetenschappen geleid tot indrukwekkende kennis over onze plek in onze kosmos, en tegelijk onze levensstijl drastisch veranderd”, aldus Van der Heijden. “De toenemende kennis heeft ook enorme specialisatie veroorzaakt. Dat maakt het steeds lastiger om elkaar te begrijpen. Dat geldt zowel wetenschappers onderling, als voor wetenschappers en niet-wetenschappers. Tegelijk is het onderlinge gesprek essentieel, en het is daarom belangrijk om te onderzoeken wat in die communicatie wel werkt en wat niet.” Van der Heijden hoopt vooral op meer continuïteit in de communicatie, waarbij je voor langere tijd een band opbouwt met gesprekpartners.

Ivo van Vulpen is bijzonder hoogleraar wetenschapscommunicatie aan het LION. "Het is goed dat Leiden dit doet" zegt hij, "Dit laat aan de wetenschappelijke gemeenschap zien dat ze wetenschapscommunicatie serieus nemen." Als onderzoeker van wetenschapscommunicatie wil Van Vulpen zich bijvoorbeeld buigen over vraag hoe de natuurkundegemeenschap zelf de rol van communicatie ziet (of zou willen zien) of meer inhoudelijke vragen, zoals het gebruik van metaforen bij het uitleggen van natuurwetenschappelijke concepten. "Het wordt veel gedaan, en wordt algemeen gezien als verhelderend, maar veel is nog onbekend: hoe komen mensen op metaforen, welke metaforen overleven op den duur en welke worden weer snel vergeten? Wanneer werkt een metafoor wel, of juist niet, om iets te verhelderen? Ik wil dat soort zaken graag onderzoeken, en vervolgens feedback geven aan de gemeenschap van wetenschapscommunicatoren en de rest van de natuurkundegemeenschap: wat werkt er wel, en wat werkt er niet."

Ivo van Vulpen is als natuurkundige verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en het deeltjesfysica-instituut Nikhef. Hij neemt als onderzoeker deel aan het ATLAS-experiment, een onderdeel van de LHC (Large Hadron Collider), de grote deeltjesversneller van het instituut CERN bij Genève. Over deeltjesfysica schreef hij in 2018 het succesvolle boek ‘De Melodie van de Natuur’, dat in het Engels en het Kroatisch vertaald werd. Ook is Leidenaar Van Vulpen, samen met de Leidse hoogleraar natuurkunde Sense Jan van der Molen en de kunstenaars van stichting Tegen-Beeld, de initiatiefnemer van de Leidse muurformules, waarbij beroemde Leidse natuurkundeformules geschilderd worden op blinde muren in de Leidse binnenstad. Daarnaast geeft Van Vulpen vaak lezingen, en werkt hij aan een reeks animatievideo’s over deeltjesfysica.

Margriet van der Heijden werkte tijdens haar promotieonderzoek bij het CERN in Genève, waar ze promoveerde op quarks en hun onderlinge wisselwerking. Na nog ruim twee jaar in de deeltjesfysica  als postdoc, koos ze voor een carrière in de wetenschapsjournalistiek. Ze werkte onder meer voor Het Parool en NRC, waar ze schreef over wiskunde, natuurkunde en sterrenkunde. Ook verzorgde ze jarenlang de kinderpagina achterop het wetenschapskatern van NRC. In 2021 stond haar dubbelbiografie over de natuurkundigen Paul Ehrenfest en Tatiana Afanassjewa op de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs. Ook schreef ze dit jaar een serie portretten van vrouwelijke natuurkundigen voor het Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde. Behalve aan de TU/e geeft Margriet ook les aan Amsterdam University College.

De NNV stelt op geregelde basis bijzondere leerstoelen in. Bijzondere leerstoelen die in het verleden zijn bekleed, zijn:

• Prof. dr. Jos Benschop - 'Industriële Natuurkunde' aan Universiteit Twente (vanaf 2011). Jos Benschop werd voorgesteld op FYSICA 2011, op 28 oktober 2011 hield hij zijn oratie op de UT getiteld ‘Industriële Innovatie: door de natuurkunde, met de natuurkunde, voor de natuurkunde’.
• Prof. dr. H.L. Beckers - 'Management van Onderzoek en Ontwikkeling in de Natuurkunde' aan de Faculteit Technische Natuurkunde van de Technische Universiteit Delft (medio jaren '90).
• Prof. dr. Peter Sloot - 'Numerieke Natuurkunde' aan de Universiteit van Amsterdam (eind jaren '90).
• Prof. dr. Ton Ellermeijer - 'Curriculuminnovatie natuurwetenschappen voortgezet onderwijs' aan de Universiteit van Amsterdam (2005-2010).

(foto Margriet van der Heijden: Iris Rijsman. Foto Ivo van Vulpen: Bob Bronshoff)